Zet risk engineering structureel in bij grote aansprakelijkheidsrisico’s

Een bedrijfspand met 200 zonnepanelen en een batterij-energieopslagsysteem verzekeren zonder de inzet van risk engineering? Ondenkbaar. Het aansprakelijkheidsrisico voor een grote metaalbewerker verzekeren zonder de inzet van risk engineering? Het komt helaas voor. En dat terwijl risk engineering óók bij aansprakelijkheidsrisico’s zorgt voor betere risicobeheersing. Hierdoor blijven klanten verzekerbaar, en de portefeuilles van verzekeraars en makelaars gezond. Waarom is risk engineering bij aansprakelijkheidsrisico’s nog geen gemeengoed? En hoe pak je het effectief aan?

Risk engineering is een breed begrip. Bij aansprakelijkheid draait risk engineering om het identificeren, analyseren en beheersen van risico’s. Deze risico’s kunnen de bedrijfscontinuïteit bedreigen en leiden tot aansprakelijkheidsschades. Denk aan letselschade door een onveilige machine of een gebrekkig product. Of aan plotselinge milieuschade. De centrale vraag is altijd: waar zit het ontbrekende stukje in de risicobeheersing? En hoe groot zijn de mogelijke gevolgen?

Er is geen medewerker die willens en wetens een ongeval veroorzaakt, en verreweg de meeste ondernemers willen dat er veilig gewerkt wordt. Toch gebeuren er ongelukken, met alle gevolgen van dien. Te vaak zien we dat die ongelukken gebeuren omdat mensen nog ‘even snel’ wat doen. Bijvoorbeeld uit nonchalance, of onder druk van productiedoelstellingen en deadlines. Of gewoon om productieprocessen niet te verstoren en soepel te laten verlopen. Als de veiligheidsprocessen niet goed geregeld zijn – en vooral: niet gevoeld en beleefd worden – gaat het vroeg of laat mis.

Verstrekkende gevolgen

Een bedrijfsongeval brengt meer met zich mee dan mensen zich vooraf realiseren. De aansprakelijkheidsverzekeraar vergoedt vaak een deel van de schade. Maar er zijn ook bijkomende kosten die voor rekening van de organisatie zelf kunnen komen. Denk aan inhuur van vervangende medewerker(s). Of aan de wettelijke loondoorbetalingsverplichting voor het slachtoffer, of aan productievermindering.

De Arbeidsinspectie kan sancties opleggen. In extreme gevallen kan het bedrijf zelfs stilgelegd worden. Een arbeidsongeval kan gevolgen hebben voor de premie voor een eventuele collectieve WIA-verzekering voor werknemers en ziekteverzuimverzekering. Als de onderneming eigen risicodrager is, dan heeft een ongeval direct invloed op de gedifferentieerde premie. De onderneming kan dan in een financiële spagaat terechtkomen, met te weinig liquide middelen om te kunnen investeren. En dan hebben we het nog niet eens over de emotionele impact op omstanders en andere betrokkenen.

Veroordeelde bestuurders

Ook voor bestuurders kunnen de gevolgen verstrekkend zijn. Zo zijn er verschillende zaken bekend waarbij bestuurders zijn veroordeeld voor nalatig handelen. Enkele voorbeelden:

• Een werknemer overleed doordat een ondeugdelijke en ongekeurde heftruck was ingezet voor zwaar hijswerk. De truck was hier niet voor bedoeld. De directeur van het betreffende bedrijf werd samen met de onderneming strafrechtelijk vervolgd.
• Bij een logistiek bedrijf overleed een werknemer doordat magazijnstellingen met meer dan 1.500 kilo aan goederen instortten en boven op hem vielen. Er was sprake van een structureel onveilige werksituatie waarin pallets uitstaken.
• Een bestuurder van een afvalverwerkings-, recycling- en milieudienstenbedrijf is persoonlijk gestraft voor het structureel negeren van milieu- en veiligheidsvoorschriften binnen zijn onderneming ten aanzien van de opslag van gevaarlijke stoffen.

Minder tastbaar

Risk engineering voor aansprakelijkheidsrisico’s is nu nog geen gemeengoed. Dit heeft alles te maken met het feit dat het over minder tastbare zaken kan gaan. Bij een zaakschadeverzekering voor eigen bezittingen, zoals een brandpolis, zijn de risicobeheersingsmaatregelen vaak concreter. Zijn de zonnepanelen goed geïnstalleerd? Worden ze regelmatig geïnspecteerd? Is er brandbeveiliging en een blussysteem?

Bij aansprakelijkheidsrisico’s kan het weliswaar gaan om concrete vraagstukken, zoals machineveiligheid, maar óók om meer abstracte of procesmatige aspecten, zoals kwaliteit, contractmanagement, compliance en (internationale) wet- en regelgeving. Dit heeft gevolgen voor de aanpak van risk engineering. Per geval moet worden beoordeeld welke risico’s actueel zijn en geanalyseerd moeten worden. De aanpak bestaat uit drie stappen: 1) deskresearch, 2) field research en 3) analyse.

Deskresearch

Analyseer de schadelast van de organisatie en diens sector. Onderzoek ook de toepasselijke wet- en regelgeving, certificeringen en normeringen. Breng de mogelijke risico’s voor de betreffende organisatie in kaart. De focusgebieden zijn afhankelijk van het type bedrijf en de sector, bijvoorbeeld:

• contractmanagement
• kwaliteitscontrole
• arbeidsveiligheid
• milieu
• productaansprakelijkheid

Field research

Deze fase staat in het teken van locatiebezoek, samen met de makelaar. Er zijn gesprekken met relevante functionarissen en beslissers, zoals de financieel of algemeen directeur, financieel manager en/of QSHE-manager (quality, safety, health & environment).

Onderwerpen van gesprek zijn onder andere (de organisatie) van relevante processen. Bijvoorbeeld rondom kwaliteit, contractmanagement, arbeidsveiligheid, preventie. Is er een Risico-Inventarisatie en Evaluatie-rapportage met plan van aanpak, en hoe worden deze up-to-date gehouden? Worden beleid en plannen vertaald naar de praktijk, en zo ja hoe? Hoe zijn kwaliteitsprocessen georganiseerd? En hoe staat het met risico- en veiligheidsbewustzijn op de werkvloer?

Analyse

Analyseer de uitkomsten van de desk- en field research. De centrale vraag is: waar zitten de risico’s? Zijn er certificeringen en normeringen, zoals VCA-, ISO-certificering of bouwpas? Neem alle relevante invalshoeken mee, zoals medewerkers, klanten en wetgever, en breng die invalshoeken bij elkaar. Welke zaken zijn nog niet (voldoende) op orde? Wat zijn daar de mogelijke gevolgen van? Formuleer de aanbevelingen: welke actiepunten kan de organisatie uitvoeren om risico’s beter beheersbaar te maken? Moeten er certificeringen aangevraagd of processen aangepast worden?

Voorbeeld uit de praktijk

Een aannemer had een hoge schadelast door letselschades bij ondergeschikten van ingeschakelde onderaannemers. Uit de deskresearch bleek onder andere dat de schadelast fors hoger was dan gemiddeld in de sector.

Bij dit bedrijf waren de focusgebieden contractmanagement en arbeidsveiligheid. De conclusie was dat veel schadelast door letsel voortkwam uit claims van ondergeschikten van ingeschakelde onderaannemers: het contractmanagement was niet op orde.

Vervolgens bezochten we de aannemer, samen met de makelaar. We spraken met de algemeen directeur, financieel directeur en safety manager. Onderwerpen waren hoe zij onderaannemers contracteerden en hoe processen rondom bouwprojecten verliepen. We bespraken ook de verschillen en overeenkomsten tussen de schades.  

Ontbrekende stukjes

Uit de analyse bleek dat er in meerdere processen ‘ontbrekende stukjes’ waren. Dit had verschillende gevolgen:

• Contractmanagement: de afspraken met onderaannemers over aansprakelijkheid waren niet eenduidig. Ook werd regelmatig onbedoeld een te lage aansprakelijkheidslimiet afgesproken. Daardoor konden opdrachtgevers de aannemer aansprakelijk stellen voor veel hogere bedragen, of voor fouten die de aannemer niet zelf gemaakt had.
• Kwaliteitsborging: het was niet altijd duidelijk wie er op de bouwplaats rondliep. Ook was niet duidelijk of onderaannemers de juiste certificeringen hadden. Dit kan gevolgen hebben voor de arbeidsveiligheid, en de kwaliteit van de geleverde diensten en producten.

De aannemer kon een aantal zaken uitvoeren om de risico’s beter te beheersen:

• Contractmanagement: vraag onderaannemers altijd om een polisblad of certificaat van hun aansprakelijkheidsverzekering. Zo kan worden vastgesteld dat de dekking voldoende is. Leg verantwoordelijkheden vooraf duidelijk vast. Leg bovendien aansprakelijkheid die de opdrachtgever oplegt op dezelfde manier door naar onderaannemers.
• Kwaliteitsborging: vraag onderaannemers om met lijsten van vooraf geselecteerde mensen te werken, en check of alle partijen de juiste certificeringen hebben.

De eerste opvolging werd door de makelaar gedaan. Vier maanden later bespraken we de bevindingen bij een vervolgafspraak: welke zaken waren wel haalbaar en welke niet? Welke aanbevelingen pakte de aannemer wel op, welke niet en waarom?

Voordelen voor de ondernemer

De aannemer was bij de start van het traject wat terughoudend: er werd wel veel gevraagd, was dat allemaal wel nodig? Dit merken we vaker: organisaties zien vooraf op tegen het traject en kunnen het als bemoeizucht ervaren. Maar door persoonlijk in gesprek te gaan, bespaarden we ze veel tijd. En verschillende inzichten konden ze bijna direct toepassen. Het gaf aanleiding om de interne processen af te stoffen en uit te lichten.

De eerste resultaten zijn uiterst positief: de frequentie van het aantal meldingen daalde aanzienlijk. Het aantal schademeldingen dat direct bij onderaannemers gemeld konden worden, nam toe. Hierdoor kwamen er minder meldingen op de polis van de aannemer en verbeterde de schadelast sterk.

Leren van anderen

Bij risk engineering loont het om niet alleen te kijken naar waar het fout gaat. Ook waar het goed gaat, verdient aandacht. Als een organisatie nauwelijks schade heeft, hoe komt dat? Doen ze zaken beter waar anderen van kunnen leren?

We delen daarom vaak best practices van vergelijkbare organisaties en uit andere sectoren. Zo zijn aanpakken uit de chemie prima toepasbaar in bijvoorbeeld de bouw. Neem LoToTo: Lockout-Tagout-Tryout. Deze procedure wordt veel gebruikt in de procesindustrie en chemie. Hiermee worden elektrische, mechanische of hydraulische machines effectief geïsoleerd tijdens onderhoudswerkzaamheden. Zo’n procedure voorkomt incidenten en kan heel goed toegepast worden in andere sectoren.

Structurele inzet

Risk engineering is een integraal onderdeel van risicomanagement, ook bij aansprakelijkheidsrisico’s. Wij pleiten dan ook voor structurele inzet van risk engineering bij grote of complexe aansprakelijkheidsrisico’s. Dit leidt namelijk tot betere risico-inschattingen vooraf, minder en lagere schades dankzij preventie, en betere borging van de continuïteit voor de organisatie. Het versterkt de relatie van de makelaar met de klant. Het zorgt voor gezondere portefeuilles voor verzekeraars en makelaars. En het houdt risico’s verzekerbaar.